Przejdź do treści

Beta-karoten – wszechstronna moc z marchwi

Kobieta podnosi pęczek marchwi
iStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Co jeść w styczniu? Buraki, seler, marchew… ale nie tylko! Co proponuje Sylwia Majcher?
Top 10 produktów chroniących przed rakiem
Czy dieta ma wpływ na naszą seksualność? Wyjaśnia dietetyczka Paulina Ihnatowicz
Masło czekoladowe – zdrowe, bo domowe!
Masło czekoladowe – zdrowe, bo domowe!
Jedzenie dobre dla mózgu

Ładny, jak muśnięty słońcem, odcień skóry to znany nam efekt picia dużej ilości soku marchwiowego lub jedzenia surowej marchwi, czyli produktów najbogatszych w beta-karoten. Ale związek ten pomaga także w zachowaniu płodności, minimalizuje ryzyko zaćmy i zmniejsza podatność na infekcje.

Beta-karoten jest prowitaminą A. Oznacza to, że dopiero w naszym w organizmie, pod wpływem działania odpowiednich enzymów i białek, zostaje przekształcony w aktywną postać tej witaminy. Po raz pierwszy został wyizolowany z korzenia marchewki – jak się okazuje, najbogatszego jego źródła – na początku XIX wieku, ale jego chemiczną strukturę opracował dopiero 100 lat później Paul Karrer – noblista w dziedzinie chemii. Co dziś wiemy o działaniu beta-karotenu na nasz organizm? Odpowiada za dobry wzrok, odgrywa rolę w procesie specjalizacji komórek, przyczynia się do utrzymania prawidłowych przemian żelaza, wspiera funkcjonowanie układu odpornościowego, pomaga w zachowaniu zdrowej skóry i błon śluzowych – zarówno tych w jamie ustnej, jak i przewodzie pokarmowym, drogach oddechowych, układzie moczowym, narządzie wzroku.

Najsilniejszy antyoksydant

W porównaniu z innymi przeciwutleniaczami (np. witaminami A i E) beta-karoten najefektywniej zwalcza wolne rodniki. Dbając o odpowiednią jego podaż (5-7 mg dziennie), zmniejszamy ryzyko rozwoju procesów miażdżycowych (w konsekwencji zawału i udaru), a wedle niektórych badań także ryzyko zachorowania na nowotwory. Beta-karoten, neutralizując wolne rodniki, chroni przed ich szkodliwym działaniem nie tylko układ krążenia, ale też układ immunologiczny. Liczne badania pokazują bowiem, że suplementacja beta-karotenu zwiększa liczbę białych krwinek i aktywność komórek nazywanych naturalnymi zabójcami (natural killers; NK). A to właśnie one tworzą pierwszą linię obrony zarówno przed wirusami i bakteriami (odpowiedzialnymi za wiele powszechnych infekcji), jak i powstawaniem i namnażaniem się komórek rakowych.

Jeśli zadbamy o to, by w naszej diecie nie zabrakło beta-karotenu, dajemy sobie także szansę na poprawę funkcjonowania wszystkich zmysłów. Badania przeprowadzone na Harvard Medical School w USA wśród mężczyzn po 65. roku życia wskazują, że długotrwała suplementacja tym związkiem poprawiała działanie pamięci werbalnej. Prawdopodobnie wynika to z tego, iż obecność antyoksydantów usprawnia funkcjonowanie i przeżywalność neuronów oraz ich odpowiedź synaptyczną. I jeszcze jedna właściwość prowitaminy A, tym razem związana z korzyściami dla osób starszych – dieta bogata w beta-karoten i inne karotenoidy (luteinę i zeaksantynę) w połączeniu z witaminą C, witaminą E i cynkiem może spowolnić rozwój zwyrodnienia plamki żółtej, a więc nie dopuścić do pogorszenia, a nawet utraty wzroku.

Marchewka a starania o dziecko

Dieta bogata w beta-karoten korzystnie wpływa na płodność. Istnieją dane medyczne mówiące o tym, że u mężczyzn, u których poziomy karotenoidów – beta-karotenu, likopenu i witaminy A – były wyższe, dochodziło do mniejszych uszkodzeń i fragmentacji materiału genetycznego oraz utlenienia lipidów w plemnikach. Był to pozytywny efekt przeciwutleniającego działania tych związków. Warto także pamiętać, że witamina A odgrywa ważną rolę w prawidłowym rozwoju płodu i noworodka, zwłaszcza jego płuc, jest mu potrzebna do zbudowania silnego układu odpornościowego. Kobiety w ciąży i te, które karmią piersią, powinny dostarczać sobie witaminę A w najbezpieczniejszej formie, czyli właśnie w postaci diety bogatej w beta-karoten.

Naturalny filtr UV

Beta-karoten uodparnia też naszą skórę na promieniowanie słoneczne, chroniąc ją przed poparzeniem. Oczywiście, nie oznacza to, że pijąc dużo soku z marchwi czy suplementując beta-karoten w postaci preparatów aptecznych, można zrezygnować z używania kremów z filtrami UV. Współczynnik protekcji beta-karotenu wynosi (jedynie) 2 SPF, podczas gdy dermatolodzy zalecają, by na plażowanie zabierać preparaty o faktorze SPF 50 (dla cer jasnych i dzieci) i SPF 30 (dla cer ciemniejszych). Jednak przez sam fakt nadania skórze ciemniejszego odcienia skłania do skrócenia czasu opalania.

 

Czy lepiej zażywać beta-karoten, czy od razu witaminę A?

Skoro beta-karoten jest prekursorem witaminy A, możemy zadać sobie pytanie: po co zażywać substancję, która ostatecznie i tak zostanie przekształcona w inną formę aktywną. Czy nie lepiej sięgać od razu po witaminę A? Po pierwsze, w momencie wysycenia organizmu witaminą A proces przemian w beta-karoten się zmniejsza. Jest to o tyle ważne, że nadmiar witaminy A jest dla organizmu szkodliwy, więc zwrócenie uwagi na dostarczanie sobie odpowiedniej ilości beta-karotenu stanowi swojego rodzaju zabezpieczenie przed jej toksycznym nadmiarem. Po drugie: w grę wchodzi kaloryczność, na którą wielu z nas zwraca przecież baczną uwagę. Najbogatszym źródłem witaminy A są bowiem produkty pochodzenia zwierzęcego – wątroba, tłuste ryby, żółtka jaj, masło, ser żółty, śmietana, mleko – a więc te, których spożywanie w nadmiarze prowadzi do nadwagi oraz podniesienia stężenia „złego” cholesterolu. Dlatego zamiast po produkty bogate w witaminę A lepiej sięgać po beta-karoten, którego źródła są roślinne, a więc mniej kaloryczne. Znajdziemy go w marchwi, dyni, batatach, pomidorach, morelach, melonach, mango, brzoskwiniach (czyli warzywach i owocach pomarańczowych), a także w szpinaku, sałacie, jarmużu, brokułach, cykorii, groszku, szparagach (warzywach zielonych) oraz… w pewnej niepozornej aldze – dunalielli słonolubnej (Dunaliella salina). Jest ona o tyle niesamowita, że w suchej postaci jest w stanie zgromadzić więcej niż 10 proc. beta-karotenu. Z tego powodu wykorzystuje się ją do produkcji suplementów z naturalnym beta-karotenem, szczególnie że algi Dunaliella zawierają dodatkowo inne cenne karotenoidy: alfa-karoten, kryptoksantynę, zeaksantynę, luteinę i likopen. Ważna informacja: beta-karoten (tak jak i witamina A) jest związkiem rozpuszczalnym w tłuszczach, dlatego jego wchłanianie znacznie ułatwi niewielki dodatek oliwy.

Co za dużo, to niezdrowo

Jeśli przesadzimy z ilością produktów bogatych w beta-karoten w codziennym jadłospisie lub będziemy przyjmować zbyt duże dawki tabletek z beta-karotenem w ramach suplementacji, nasza skóra uzyska żółtawo-pomarańczowy odcień. Stan ten określany jest jako karotenodermia lub żółtaczka marchwiowa i nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, ale daje nieciekawy estetycznie efekt. W takiej sytuacji należy po prostu zmniejszyć podaż beta-karotenu, a z czasem zabarwienie skóry powróci do normy. Pamiętajmy też, że chcąc wzmocnić organizm dodatkową porcją beta-karotenu pochodzącą spoza diety, należy szukać suplementów, które zawierają ten składnik w naturalnej postaci. Dlaczego? Suplementacja naturalnym beta-karotenem w porównaniu z syntetyczną formą powoduje większe stężenie beta-karotenu w wątrobie, co sugeruje jego lepszą biodostępność. Poza tym naturalne suplementy beta-karotenu – podobnie jak produkty spożywcze bogate w ten związek – zawierają często inne cenne karotenoidy: alfa-karoten, kryptoksantynę, zeaksantynę, luteinę i likopen.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Brokuły na stole

Izotiocyjaniany – co to jest, gdzie je znaleźć? Właściwości

czerwone wino w kieliszku

Ile procent ma wino? Ile mogę go wypić?

Marchewka – jakie ma witaminy? Jak przyrządzić marchew?

Rabarbar na surowo- jak jeść. Właściwości zdrowotne rabarbaru i uprawa

Rabarbar na surowo – jak jeść? Uprawa rabarbaru

Antyoksydanty – produktów w których znajdziesz ich najwięcej

Antyoksydanty – oto lista produktów, w których znajdziesz ich najwięcej

Na fotostarzenie się skóry pomoże dieta. By cieszyć się buzią bez zmarszczek, codziennie jedz te produkty

Na fotostarzenie się skóry pomoże dieta. By cieszyć się buzią bez zmarszczek, codziennie jedz te produkty

Kwercetyna - ważny składnik diety

Kwercetyna – ważny składnik diety

Imbir / rawpixel

Co jeść, by naczynia krwionośne i serce były w dobrym stanie?

Lawenda

Lawenda nie tylko pięknie pachnie i wygląda, ma też wiele praktycznych zastosowań. Mówi o nich trener postaw żywieniowych Magdalena Dorko-Wojciechowska

7 najlepszych źródeł beta-karotenu. I wcale nie chodzi o marchewkę

marchewka

Warzywa – gotowane czy surowe?

marchewki

Beta-karoten kojarzy ci się z marchewką? Słusznie! Ale czy znasz jego dobroczynne działanie na organizm?

Chcesz obniżyć poziom złego cholesterolu? Pokochaj białe owoce i warzywa!

Zielona herbata - właściwości i przeciwwskazania

Zielona herbata – właściwości, działanie i skutki uboczne

Dieta dla zdrowych stawów

Zadbaj o stawy. Sprawdź, które produkty im sprzyjają, a które szkodzą

Fot. Pexels.com

Witaminy i suplementy – jakich potrzebujemy latem?

Kobieta trzyma szpinak

Zadbaj o Koenzym Q10 – bądź wiecznie młody

Dziewczyna pije zielony sok

Witaminy i minerały, które zatrzymują czas

Sałatka owsiana z gruszką, kurczakiem i awokado – idealna na koniec zimy

Matcha – nowe wcielenie zielonej herbaty

Matcha – nowe wcielenie zielonej herbaty

Wiadomo, że gorzka czekolada jest zdrowsza. Ale czy na pewno znasz wszystkie jej zalety?

Chcesz dłużej zachować młodość? Zobacz zatem, co powinno się znaleźć na twoim talerzu

Frytki w wersji fit i na dodatek pyszne? Jak najbardziej! Wystarczy, że zrobisz je z marchewek

Naukowy głos o parzeniu herbaty

Najpopularniejsze

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Przeterminowana żywność / unsplash

Termin ważności ma znaczenie? Można zjeść przeterminowane jedzenie?

18 przepisów dla miłośników awokado

18 dań wege, które pokochają mięsożercy

18 dań wege, które pokochają mięsożercy. Najlepsze przepisy z wegańskich i wegetariańskich blogów

5 pomysłów na jednodniowy detoks

Dieta oczyszczająca – jadłospis. Jak oczyścić organizm?

avocado

9 produktów, które regulują poziom cukru

8 rzeczy, za które pokocha cię twój żołądek. Zobacz, jak wspomóc jego funkcjonowanie!

8 rzeczy, za które pokocha cię twój żołądek. Zobacz, jak wspomóc jego funkcjonowanie!

7 rzeczy, za które pokocha cię twoja wątroba

elektrolity

Dopadają cię zawroty głowy albo skurcze mięśni? To sygnały, że możesz mieć problem z elektrolitami

5 największych kuchennych mitów

wieczorny drink

11 powodów, by zrezygnować z wieczornego drinka

Jesz za mało? 8 sygnałów, że masz zbyt niskokaloryczną dietę

Mycie brokułów

Gotowanie brokuła – ile gotować w wodzie i na parze?

12 przepisów na sałatki wigilijne

pizza kobieta

Brak apetytu, a chcesz przytyć? Oto 5 patentów na „coś na apetyt”

Czy orgaznim może nie tolerować kawy?