Przejdź do treści

8 rzeczy, które warto wiedzieć o GMO

kiść pomidorów
8 rzeczy, które warto wiedzieć o GMO fot. Clay Banks/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Nowalijki – jeść czy się wystrzegać?
6 zaskakujących rzeczy powodujących wzdęcia
Żywność ekologiczna – warta swojej ceny?
Tegoroczna „Brudna Dwunastka” ogłoszona! Które owoce i warzywa są najbardziej zanieczyszczone?
Kobieta
„Kompulsywne objadanie się jest jak branie na kredyt energii, której nie masz” – alarmuje dietetyczka

Organizmy modyfikowane genetycznie to wciąż temat budzący wiele kontrowersji. Jedni patrzą na GMO jak na sposób walki z głodem na świecie. Inni obawiają się, że modyfikowana genetycznie żywność będzie miała negatywny wpływ na ich zdrowie.

Na początku lat siedemdziesiątych XX wieku dwóm amerykańskim biologom udało się przenieść ludzki gen do komórki bakteryjnej. Udowodnili tym samym, że sposób, w jaki zapisana jest informacja genetyczna, nie różni się pomiędzy gatunkami. Ba, nawet pomiędzy królestwami zwierząt. W ten sposób zaczęła kształtować się zupełnie nowa dziedzina nauki – inżynieria genetyczna. Dzięki niej możliwe jest genetyczne modyfikowanie organizmów – w jaki sposób, po co i czy warto? Oto przewodnik po świecie GMO.

Na czym polegają modyfikacje genetyczne?

GMO, czyli organizmy modyfikowane genetycznie, to rośliny, zwierzęta, bakterie, grzyby lub wirusy, których genom zmieniono za pomocą metod inżynierii genetycznej. Istnieją różne rodzaje modyfikacji. Można wprowadzić do organizmu dodatkowe kopie jego własnych genów, zmienić aktywność genów występujących w tym organizmie lub wprowadzić gen pochodzący z organizmu innego gatunku. Inżynieria genetyczna daje przewagę, ponieważ umożliwia precyzyjne działanie.

Dzięki niej można wybrać konkretny organizm i zmienić lub dodać jedną, najbardziej pożądaną cechę. Proces budzi kontrowersje ze względu na możliwość wprowadzania zmian, które nie występują naturalnie. Jednak modyfikowanie roślin czy zwierząt nie jest żadną nowością. Rolnicy uprawiający rośliny i hodujący zwierzęta zajmowali się tym od wielu lat. Krzyżowali różne gatunki, by uzyskać np. organizmy o większych owocach lub bardziej odporne na pasożyty. W obu przypadkach chodzi o stworzenie roślin i zwierząt o najbardziej korzystnych cechach. Zmieniły się metody, jednak idea pozostała ta sama.

Sposób na zwalczenie głodu

Głównym powodem modyfikacji genetycznych w roślinach uprawnych jest chęć zwiększenia opłacalności upraw. Produkcja większej ilości pożywienia oraz poprawa jakości przy mniejszym nakładzie pracy stają się niezwykle istotne, szczególnie w obliczu rosnącej liczby ludzi zamieszkujących naszą planetę. Szacuje się, że w 2050 roku na świecie będzie żyło 9,5 miliarda osób. Według biura ONZ ds. Wyżywienia i Rolnictwa do tego czasu konieczne będzie zwiększenie produkcji żywności o 70 proc.

Genetycznie modyfikowane organizmy być może nie wystarczą, jednak mogą znacznie zwiększyć nasze szanse na zapewnienie pożywienia dla tak dużej liczby osób. W jaki sposób? Zazwyczaj modyfikuje się warzywa i owoce, które są wrażliwe na pestycydy i herbicydy, czyli środki przeciwko chwastom i szkodnikom. Te substancje chronią rośliny przed zagrożeniami ze strony innych roślin lub pasożytów, a jednocześnie są zbyt intensywne i mogą uszkodzić całe plantacje.

Dzięki zmianie kodu genetycznego można zabezpieczyć rośliny  przed pasożytami, chwastami czy niekorzystnymi warunkami pogodowymi bez konieczności używania substancji chemicznych. Wystarczy wszczepić geny, które uodpornią rośliny na pestycydy lub pozwolą na produkcję substancji trujących dla pasożytów. W ten sposób uprawy pozostają bezpieczne, nie zagraża im obecność szkodników i nie ma konieczności stosowania pestycydów. Wielu specjalistów przekonuje, że modyfikacje genetyczne mogą być ważną bronią w walce z głodem na świecie, dzięki usprawnieniu i zwiększeniu wydajności upraw.

Gluten to puszka Pandory

Świat bez niedoborów witamin

Inżynieria genetyczna pozwala również na dodawanie genów odpowiedzialnych za produkcję witamin. Przydaje się to szczególnie w populacjach narażonych na niedobór danej witaminy. Dobrym przykładem jest produkcja żywności na Filipinach. Jedną z odmian ryżu wzbogacono o gen wytwarzający beta-karoten, którego niedobór jest bardzo powszechny w tym kraju. Innym przykładem jest złoty ryż. Szacuje się, że ok. 250 milionów dzieci na świecie ma niedobory witaminy A, co prowadzi do ślepoty zmierzchowej oraz przedwczesnych zgonów.

Rozwiązaniem może być uprawa genetycznie zmodyfikowanego ryżu, który wytwarza witaminę A. W tym przypadku wystarczyło dodać dwa geny do białego ryżu – jeden pochodzący z bakterii Erwina uredovora, a drugi z kukurydzy (w pierwotnej wersji z narcyza trąbkowego). Jak obliczono, jedna miseczka złotego ryżu odpowiada 60 proc. dziennego zapotrzebowania na witaminę A u dziecka i stanowi prosty oraz tani sposób na uzupełnienie niedoborów.

GMO w Polsce

W Polsce metody inżynierii genetycznej wykorzystywane są głównie w ośrodkach naukowych i w przemyśle farmaceutycznym. Za pomocą genetycznie modyfikowanych mikroorganizmów otrzymuje się na przykład ludzką insulinę, potrzebną do uzupełnienia niedoborów tego hormonu u osób chorych na cukrzycę.

Polskie uczelnie kształcą specjalistów w dziedzinie inżynierii genetycznej, jednak w porównaniu z innymi państwami jesteśmy zacofani w kwestii wykorzystania tej technologii w rolnictwie czy bioenergetyce. Jednym z powodów są regulacje prawne, które nie sprzyjają uprawianiu organizmów modyfikowanych genetycznie w naszym kraju.

GMO w innych krajach

W Europie stosunek do GMO jest dość niechętny. Unia Europejska zezwala na uprawy GMO, jednak regulacje są zdecydowanie bardziej restrykcyjne niż w krajach, które przodują w tego typu uprawach. Ponadto kolejne państwa członkowskie ograniczają wykorzystanie GMO poprzez wprowadzanie wewnętrznych regulacji prawnych. W 2016 roku jedynie cztery europejskie państwa – Czechy, Hiszpania, Portugalia i Słowacja – uprawiały rośliny modyfikowane genetycznie. Sytuacja wygląda inaczej na pozostałych kontynentach.

“Żywność i inne produkty otrzymywane z GMO zostały w pełni zaakceptowane w USA, Kanadzie, Brazylii i innych krajach” – czytamy w oficjalnym stanowisku dot. GMO Komitetu Biotechnologii Polskiej Akademii Nauk. W krajach Ameryki Północnej i Południowej od ponad 25 lat spożywa się żywność modyfikowaną genetycznie.

Ochrona środowiska

Często pojawiają się głosy, że wykorzystanie upraw GMO może negatywnie wpłynąć na środowisko. Jak się jednak okazuje, organizmy modyfikowane genetycznie idą w parze z ekologicznym rolnictwem i mogą przyczynić się do poprawy stanu środowiska naturalnego. Modyfikacje genetyczne mogą zwiększyć tolerancję roślin uprawnych na choroby bakteryjne, wirusowe, pasożytnicze oraz uodpornić je na pestycydy. To z kolei prowadzi do mniejszego wykorzystania pestycydów w rolnictwie i może ograniczyć katastrofalny wpływ tych związków na nasze zdrowie. Ponadto inżynieria genetyczna może być wykorzystana do wprowadzenia do roślin szlaków biochemicznych, które są przydatne w usuwaniu skażeń z wody i gleby.

GMO w innych sektorach

Organizmy modyfikowane genetycznie znalazły zastosowanie nie tylko w przemyśle spożywczym. Są one również wykorzystywane do produkcji biopaliw, w rolnictwie, a także w gospodarce, m.in. do ogrzewania. Jak już wspomnieliśmy, mają ogromne znaczenie w medycynie i przemyśle farmaceutycznym. Właśnie na metodach inżynierii genetycznej opiera się produkcja szczepionek (np. przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A), a także insuliny, erytropoetyny, interferonu czy hormonu wzrostu.

Genetycznie modyfikowane rośliny znalazły zastosowanie jako surowiec w przemyśle tekstylnym oraz papierniczym. Jednym z najważniejszych zastosowań jest diagnostyka medyczna opierająca się na analizie sekwencji DNA. Ponadto cały czas trwają prace nad terapiami genowymi, które być może w przyszłości umożliwią leczenie dopasowane indywidualnie do każdego pacjenta.

Bezpieczeństwo

Czy GMO jest bezpieczne dla ludzi? To pytanie wywołuje żywe dyskusje między zwolennikami i przeciwnikami wykorzystywania organizmów genetycznych. W internecie i prasie można znaleźć mnóstwo materiałów gloryfikujących stosowanie GMO i jeszcze więcej takich, które przestrzegają przed negatywnymi skutkami. Warto jednak podejść do tematu naukowo. Przez ponad 25 lat spożywania produktów modyfikowanych genetycznie nie zaobserwowano zagrożeń dla zdrowia ludzi lub zwierząt.

Należy zwrócić uwagę na fakt, że GMO oceniane jest przez organizacje czuwające nad bezpieczeństwem żywności i leków, jak FDA lub EFSA, i podlega bardzo rygorystycznym badaniomWydaje się zatem, że obawy wynikają z niewiedzy, a organizmy modyfikowane genetycznie mogą pomóc w rozwiązaniu poważnych globalnych problemów.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Pisanki

Nie farbuj jajek w chemicznych barwnikach. Czym naturalnie zabarwić pisanki?

Stop nadmiarowi mięsa, warzywa na stół! Nowa książka Sylwii Majcher „Mniej mięsa. Jak zostać fleksitarianinem, by pomóc sobie i planecie” już w księgarniach

Masz problemy ze snem? Dołącz sezam do swojej diety!

Kobieta wsypuje mąkę do miski

Co oznaczają cyferki na mąkach? Który typ sprawdzi się idealnie przy wypiekach? Wyjaśniają dietetycy z „Czytamy etykiety”

Czym kierować się przy wyborze mąki? Podpowiada dietetyczka Anna Reguła

Czym kierować się przy wyborze mąki? Podpowiada dietetyczka Anna Reguła

Kubek termiczny

Zwróć uwagę na oznaczenia plastikowych opakowań. Niektóre mogą wydzielać toksyny!

Kobieta w sklepie

Najczęściej fałszowana żywność. Sylwia Majcher o pułapkach, które zastawiają na nas producenci

chleb

Jedzenie, które udaje zdrowe. Poznaj listę 10 spożywczych kameleonów

Co jeść w styczniu? Buraki, seler, marchew… ale nie tylko! Co proponuje Sylwia Majcher?

Batonik zbożowy

Batonik zbożowy – nie kupuj w sklepie, zrób go sama!

awokado na talerzu

Nie daj się nabrać na eko. 5 rad dla tropicieli ekościemy

Często jesz ryby i pijesz kranówkę? Sprawdź poziom ołowiu w organizmie

tymianek

Top 7 ziół na poprawę odporności. Pomogą przegnać przeziębienie i zwalczyć infekcję

4 ważne powody, dla których lepiej zrezygnować z produktów typu „light”

Czosnek w garnku

Co jeść, żeby wspomóc odporność? Wymieniają dietetycy z Czytamy Etykiety

Kobieta z pizzą

Zakwaszenie organizmu. Fragment książki Hanny Stolińskiej, pt. „Zakłamane jedzenie”

Emocje mogą mieć ścisły związek z tym, na co w danym momencie mamy apetyt

Kuchnia azjatycka

Syndrom chińskiej restauracji – jakie są objawy? Wyjaśnia alergolożka Joanna Jamroz-Brzeska

Produkty light / istock

Jak to jest z produktami light? „To zależy”. Wyjaśnia Radosław Smolik, dietetyk

Drożdże na desce kuchennej

Drożdżowe płatki nieaktywne – dlaczego warto je jeść? Tłumaczą ekspertki z Czytamy Etykiety

Maltodekstryna - właściwości, zastosowanie, szkodliwość

Maltodekstryna – właściwości, zastosowanie, szkodliwość

zdrowe jedzenie

Naturalne odkwaszanie organizmu – czy ma sens? Jak to zrobić?

Opakowania na wynos / istockphoto

Często bierzesz jedzenie na wynos, które pakowane jest w białe pudełko? Pod wpływem ciepła wydzielają się z niego toksyczne substancje

kostka bulionowa

Domowa vegeta i kostka bulionowa

Najpopularniejsze

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

18 przepisów dla miłośników awokado

18 dań wege, które pokochają mięsożercy

18 dań wege, które pokochają mięsożercy. Najlepsze przepisy z wegańskich i wegetariańskich blogów

Przeterminowana żywność / unsplash

Termin ważności ma znaczenie? Można zjeść przeterminowane jedzenie?

8 rzeczy, za które pokocha cię twój żołądek. Zobacz, jak wspomóc jego funkcjonowanie!

8 rzeczy, za które pokocha cię twój żołądek. Zobacz, jak wspomóc jego funkcjonowanie!

7 rzeczy, za które pokocha cię twoja wątroba

Jesz za mało? 8 sygnałów, że masz zbyt niskokaloryczną dietę

avocado

9 produktów, które regulują poziom cukru

Mycie brokułów

Gotowanie brokuła – ile gotować w wodzie i na parze?

cynk w migdałach

Cynk – gdzie go szukać? Poznaj 5 naturalnych źródeł cynku

szklanka wody

Woda alkaliczna – co to jest? Poznaj opinie i przeciwwskazania

elektrolity

Dopadają cię zawroty głowy albo skurcze mięśni? To sygnały, że możesz mieć problem z elektrolitami

5 największych kuchennych mitów

Dieta Ewy Dąbrowskiej – tak czy nie?

Na jakim tłuszczu smażyć?

Najzdrowszy olej do smażenia? Masło czy inny tłuszcz?

pizza kobieta

Brak apetytu, a chcesz przytyć? Oto 5 patentów na „coś na apetyt”