Przejdź do treści

Groźne interakcje leków z jedzeniem. Znasz je?

pexels.com
pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Chcesz wiedzieć, skąd są twoje truskawki? Zwróć uwagę na ich szypułki
„Uważaj na zgorzknienie organizmu!” – ostrzega dietetyk dr Damian Parol i podpowiada, jak do niego nie doprowadzić
Wyrzucasz liście tych warzyw do kosza? Zupełnie niepotrzebnie. To prawdziwa skarbnica witamin!
Chcesz jeść zdrowo, ale bliscy kuszą cię słodkościami? Naucz się mówić NIE!
Zdrowa przekąska na wieczór! Frytki z batatów z domowym sosem aioli

To, co jemy, ma wpływ na działanie leków, które przyjmujemy. Jak się w tym połapać? Z pomocą eksperta przygotowaliśmy wiedzę w pigułce, którą da się przełknąć bez komplikacji.

Choć może się wydawać, że to problem marginalny, to jednak obserwacje pokazują coś zupełnie innego. W badaniu specjalistów z Instytutu Żywności i Żywienia prof. Mirosława Jarosza i dr Katarzyny Wolnickiej wykazano, że narażenie na interakcje pomiędzy żywnością a lekami wśród 481 badanych występowało u 62,4 proc. z nich. To jasny dowód na to, że poświęcamy zbyt mało uwagi temu, co i kiedy jemy, gdy przyjmujemy lekarstwa. Wyniki tego samego badania potwierdzają, że nasza wiedza o tym zagadnieniu jest bardzo mała.

Spośród 481 pacjentów jednego z warszawskich szpitali zapytanych o to, czy uważają, że przyjmowanie leku z posiłkiem może być istotne w procesie leczenia, 47,6% odpowiedziało, że nie ma zdania na ten temat (czyli prawdopodobnie w ogóle się nad tym nie zastanawiało), 4,6%, że nie jest istotne, a 0,6% ‒ że rzadko jest istotne. 31% uznało, że zdecydowanie ma to istotny wpływ, a 16,2%, że czasami może być istotne – mówi nam Iwona Sajór, kierownik Pracowni Prewencji i Leczenia Żywieniowego Nowotworów w Instytucie Żywności i Żywienia.

Jak podkreśla specjalistka, brak wiedzy na temat interakcji wpływa negatywnie na wynik leczenia (bo może dojść do niewystarczającego lub nadmiernego działania leku), samopoczucie pacjenta (gdy wystąpią objawy będące skutkiem interakcji), wydłuża czas leczenia lub hospitalizacji oraz zwiększa koszty farmakoterapii u wielu chorych. W niektórych sytuacjach może spowodować pogorszenie stanu zdrowia (np. uszkodzenie wątroby, mięśni) lub nawet śmierć (np. w wyniku niewydolności oddechowo-krążeniowej).

Niebezpieczni hamulcowi

Jednym z najczęstszych efektów interakcji składników jedzenia z lekami jest zmniejszenie stężenia leku we krwi, a przez to osłabienie jego działania. Dzieje się tak albo za sprawą zmniejszenia wchłaniania leku (co może obniżać jego stężenie nawet o 50‒70 proc.), albo przyspieszenia jego metabolizmu i szybszego wydalenia z organizmu, albo działania antagonistycznego (przeciwstawnego) składnika żywności i preparatu leczniczego.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Jakie interakcje są najbardziej znane?

  • Błonnik (płatki owsiane, otręby, musli, pieczywo pełnoziarniste) + preparaty naparstnicy, leki antydepresyjne

W takim zestawieniu lek może nie zadziałać, gdyż błonnik często zmniejsza jego wchłanianie. Jaki będzie tego efekt? W przypadku antydepresantów ‒ brak działania antydepresyjnego, zaś w przypadku preparatów naparstnicy (stosowanych w leczeniu niewydolności krążenia i zaburzeń rytmu serca) może dojść do arytmii lub udaru mózgu.

  • Wapń (mleko, sery, jogurty) + antybiotyki (tetracyklina, fluorochinolony)

Produkty mleczne mogą tworzyć z niektórymi związkami nierozpuszczalne w wodzie sole wapniowe, a przez to ograniczyć wchłanianie leku. Badania dowodzą, że dotyczy to np. fluorochinolonów i tetracyklin używanych do leczenia trądziku, zakażeń dróg oddechowych i moczowych.

  • Taniny (herbata, kawa) + preparaty żelaza

Przyjmując preparaty żelaza, powinniśmy ograniczyć picie kawy i herbaty, a w szczególności unikać łączenia tych produktów w tym samym czasie. Taniny – naturalne związki zawarte we wspomnianych napojach – hamują wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego. Lepiej pijmy kawę i herbatę między posiłkami, a nie w czasie posiłku lub bezpośrednio po nim (wówczas taniny szybciej opuszczą nasz organizm i nie wejdą w interakcję z żelazem).

  • Smażone mięso + preparaty teofiliny

Skutkiem tego połączenia jest pobudzenie enzymów mikrosomalnych w wątrobie oraz przyspieszenie metabolizowania i wydalania teofiliny (stosowana w chorobach dróg oddechowych) – w rezultacie stężenie preparatu we krwi może być zmniejszone o 50 proc.

  • Produkty bogate w witaminę K (kapusta, brokuły, szpinak, sałata, brukselka, soja, wątróbka, jaja) + leki przeciwzakrzepowe

Dieta bogata w witaminę K osłabia działanie leków przeciwzakrzepowych, które przyjmują osoby z miażdżycą w celu zapobiegania zakrzepicy naczyń krwionośnych. Przyjmowanie lekarstw z tej grupy choćby z poranną jajecznicą i sałatą może więc okazać się bardzo niekorzystne dla zdrowia, a leczenie przynieść skutki odwrotne do zamierzonych.

Najgroźniejsze interakcje

Skutki interakcji żywności z lekami mogą być rozmaite i mogą różnie wpływać na nasz stan zdrowia, samopoczucie. Ogólnie rzecz ujmując, najgroźniejsze będą te połączenia, które prowadzą do zwiększonego stężenia leku we krwi. Dzieje się to głównie za sprawą zwiększania wchłaniania, spowalniania metabolizmu leku lub np. działania synergicznego. Z takich interakcji w notesie z ważnymi informacjami warto zapisać:

  • Tłuszcze + leki przeciwgrzybicze, leki przeciwpasożytnicze, leki psychotropowe, preparaty teofiliny, beta-adrenolityki

Tłuszcze w posiłku mogą znacznie zwiększać wchłanianie leków. Jedno z badań wykazało, że np. po przyjęciu przeciwgrzybicznej gryzeofulwiny wraz z posiłkiem bogatym w tłuszcze stężenie leku zwiększyło się z 37 do 120 procent. Ale taki skok to jeszcze mało…

  • Grejpfruty i sok grejpfrutowy + leki przeciwhistaminowe, leki obniżające cholesterol, benzodwuazepiny, leki immunosupresyjne

Ten niepozorny owoc może mocno namieszać w naszym leczeniu. Popijanie leków sokiem z niego lub zjedzenie grejpfruta w krótkim odstępie czasu od przyjęcia tabletki to jeden z najgorszych wyborów. Grejpfrut jest jednym ze składników żywności, który może powodować zaburzenia metabolizmu leku i w konsekwencji prowadzić do zwiększenia jego stężenia we krwi oraz zatrucia. Odpowiadają za to zawarte w nim flawonoidy i furanokumaryny. Kilka przykładów.

Po zmieszaniu z lekami przeciwhistaminowymi skutek może być porażający ‒ wzrost stężenia leku we krwi o 300‒700 proc.! W wyniku tego zdarzyć się mogą zagrażające życiu komorowe zaburzenia rytmu serca. Kilkukrotny wzrost stężenia leku może wystąpić po połączeniu soku grejpfrutowego z benzodwuazepinami działającymi uspokajająco, przeciwlękowo i nasennie lub lekami immunosupresyjnymi (np. cyklosporyna).

Ze środkami obniżającymi cholesterol może powodować wzrost stężenia leku we krwi nawet o 1500 proc.! To z kolei grozi uszkodzeniem mięśni lub wątroby. Flawonoidy i furanokumaryny znajdziemy także w innych produktach, które mogą wpływać na metabolizm leków: pomelo, pomarańczy, limetce, sokach z tych owoców czy oleju z grejpfruta.

  • Tyramina (ryby solone, wędzone i marynowane, bób, sery dojrzewające, sos sojowy, drożdże, salami, wątróbka, konserwy, wina, awokado, czekolada, przejrzałe banany, figi) + inhibitory MAO

Inhibitory MAO stosowane są w leczeniu depresji. W połączeniu z tyraminą mogą przynieść więcej szkody niż pożytku: możliwe konsekwencje to wzrost ciśnienia krwi, tachykardia, przełom nadciśnieniowy.

  • Kofeina (kawa, napoje typu cola, napoje energetyzujące) + preparaty teofiliny

To przykład synergicznej interakcji. Zachodzi tu dodatnie wzajemne działanie składnika żywności i składnika leku. W tym przypadku kofeina, zawarta w wielu napojach, działa na te same receptory co preparaty teofiliny. Skutkiem może być przedawkowanie: bóle głowy, niepokój, tachykardia, zaburzenia snu.

  • Lukrecja + leki moczopędne (np. furosemid)

To również przykład synergii. Oba składniki prowadzą do zwiększenia wydalania potasu z organizmu. Niektóre osoby mogą przepłacić za to groźnymi następstwami, od bolesnych skurczów mięśni, po nawet zatrzymanie krążenia. Przy okazji warto wspomnieć, że groźne interakcje z lekami dotyczą również suplementów i ziół.

Aby dowiedzieć się, czy konkretny lek lub suplement wchodzi w jakieś interakcje, należy dokładnie przeczytać ulotkę lub zapytać lekarza/farmaceutę. Można także skorzystać z internetowych wyszukiwarek. Polecam również książkę „Uważaj, co jesz, gdy zażywasz leki. Interakcje między żywnością, suplementami diety a lekami” – radzi Iwona Sajór.

Wbrew pozorom wiedzę na ten temat powinny posiadać nie tylko osoby, które leczą się przewlekle lub takie, które zażywają codziennie leki na różne dolegliwości. Nawet stosowanie popularnego i dostępnego bez recepty paracetamolu czy leku na zgagę powinno skłonić nas do przestrzegania pewnych zasad.

Najcięższe skutki interakcji mogą dotyczyć osób przyjmujących leki z tzw. wąskiego okna terapeutycznego (jest to stosunek dawki leku toksycznej do terapeutycznej – im większa różnica – „szersze okno”, tym lek bezpieczniejszy), czyli: leki immunosupresyjne, cytostatyczne, stosowane w chorobach autoimmunologicznych i nowotworach oraz warfaryna, lek przeciwkrzepliwy – tłumaczy Iwona Sajór.

I dodaje do tej listy jeszcze kilka innych farmaceutyków, w przypadku których szczególnie ważne jest zaznajomienie się z wiedzą na temat interakcji:

  • leki przeciwhistaminowe (alergia, astma)
  • statyny (hiperlipidemia)
  • inhibitory MAO (depresja)
  • antybiotyki (tetracykliny)
  • leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe (bo są często stosowane, także bez recepty)
  • inhibitory pompy protonowej (zgaga, refluks, wrzody) – są często i przewlekle stosowane, mogą zaburzać wchłanianie innych leków oraz niektórych witamin i minerałów z diety.

Leki ‒ łączyć czy nie łączyć z jedzeniem?

To pytanie zasadnicze. Bo może w takim razie zawsze powinniśmy przyjmować leki na czczo lub dłuższy czas po posiłku? Wtedy problem interakcji będziemy mieć z głowy. Nie do końca. To zależy od leku. Jeśli w badaniach potwierdzono, że posiłek zaburza metabolizm leku, wówczas taka informacja jest zawarta w ulotce dołączonej do opakowania. Podany jest także optymalny czas przyjęcia leku dla osiągnięcia jego największej skuteczności.

Na przykład inhibitory pompy protonowej (IPP) zmniejszające wydzielanie żołądkowe lub syntetyczne hormony tarczycy należy przyjmować rano na czczo, 30 min przed posiłkiem. Brak takiej informacji może oznaczać, że nie zaobserwowano takiej zależności – mówi Sajór.

Z kolei jeśli lek należy przyjmować z posiłkiem, to na pewno napisano o tym nie bez powodu. Wśród ewentualnych działań niepożądanych niektórych środków wymienia się szkodliwy wpływ na błonę śluzową żołądka – posiłek może to ograniczać. Mimo wszystko trzeba jednak pamiętać, że jednocześnie posiłek może zmniejszyć wchłanianie leku, przez co terapia może być nieskuteczna lub wymagać dłuższego stosowania.

Weźmy przykład popularnego paracetamolu. Osiąga swoje maksymalne stężenie po około 30-40 min od przyjęcia go w płynie i popicia wodą – czyli działa tak jak powinien; paracetamol pod postacią tabletki, popity wodą maksymalne stężenie osiągnie po około 60 min – później, ale nadal jest skuteczny; paracetamol w tabletce przyjęty po posiłku osiągnie zaledwie połowę maksymalnego stężenia po 60‒90 min – czyli efekt przeciwgorączkowy będzie znacznie słabszy i może być konieczne podanie kolejnej dawki leku – mówi ekspertka.

Łączyć leki z jedzeniem czy nie?

Zdecydowanej większości leków nie powinniśmy łączyć z posiłkami, co oznacza, że należy przyjąć je 1‒2 godziny przed lub 2 godziny po posiłku. Popijajmy je wyłącznie przegotowaną, wystudzoną wodą (wysoka temperatura może zmniejszyć skuteczność leku). Unikajmy też łączenia leków z suplementami i ziołami – mogą zaburzać wchłanianie. Leków, które powinny być przyjmowane wraz z jedzeniem, jest znacznie mniej, a informację o tym znajdziemy w ulotce lub uzyskamy ją u lekarza czy farmaceuty.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Sery podpuszczkowe – rodzaje, właściwości, jak się je robi /fo. iStock

Sery podpuszczkowe – rodzaje, właściwości, jak się je robi

Miss Universe 2021 w ogniu krytyki. Bo nie wygląda tak, jak w dniu zdobycia tytułu

Zawsze robisz za dużo naleśników? Sprawdź, czy możesz je zamrozić

„Już 3000 lat temu wiadomo było, że ciepłe zupy mają leczniczą moc. Jedną z nich nazywa się żydowską penicyliną”. O dietoterapii zupami mówi Anna Stoitsi-Nieprzecka

Czym jest świadomość interoceptywna i dlaczego to twoja supermoc? Przedstawiamy fundamenty jedzenia intuicyjnego

dr Wanda Baltaza

„Budując swoją zdrową dietę, warto wyluzować” – mówi Wanda Baltaza, autorka książki „Poczuj się lepiej”

Sałatka z warzywami

Piramida żywienia – co to jest i jak ją rozumieć?

Czy GMO to faktycznie samo zło? Odpowiada biotechnolog Dawid Polak

Czy GMO to faktycznie samo zło? Odpowiada biotechnolog Dawid Polak

Owoce kaki

Owoce kaki – właściwości i zastosowanie jabłka orientu

Fasola adzuki

Fasola adzuki – właściwości i zastosowanie

Chlebek bananowy bezglutenowy, orzechy i czeolada

Chlebek bananowy bezglutenowy – przepisy i właściwości

Kobieta leży na łóżku

Stres działa jak śmieciowe jedzenie. Dlaczego tak się dzieje?

żelki

Koszenila – barwnik spożywczy z suszonych owadów. Czy jest szkodliwa?

kanapka z awokado i jajkiem

Zapotrzebowanie kaloryczne – jak obliczyć i co na nie wpływa?

Przepis na domowe suszone pomidory. Nie kupuj, zrób sama!

Miód gryczany – właściwości zdrowotne i zastosowanie

Jesz owsiankę, aby schudnąć? Dobrze, ale musisz uniknąć tych błędów

Miód lawendowy – pochodzenie, właściwości i zastosowanie

Maltitol – zastosowanie, szkodliwość, kalorie, cena

Teff – pochodzenie, wartość odżywcza, przepisy

Miód rzepakowy – właściwości, kalorie. Miód dla cukrzyka?

Miód wrzosowy – właściwości, zastosowanie, cena

Zjadłaś przeterminowane jedzenie? Uważaj nie tylko na zatrucie pokarmowe

Wybierasz się na grzyby? Sprawdź, czy możesz je później zamrozić

Najpopularniejsze

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Przeterminowana żywność / unsplash

Termin ważności ma znaczenie? Można zjeść przeterminowane jedzenie?

avocado

9 produktów, które regulują poziom cukru

18 dań wege, które pokochają mięsożercy

18 dań wege, które pokochają mięsożercy. Najlepsze przepisy z wegańskich i wegetariańskich blogów

6 zaskakujących rzeczy powodujących wzdęcia

Jesz za mało? 8 sygnałów, że masz zbyt niskokaloryczną dietę

18 przepisów dla miłośników awokado

Męczą cię zaparcia? Zobacz, jakie produkty powinnaś jeść, aby się ich pozbyć

8 rzeczy, za które pokocha cię twój żołądek. Zobacz, jak wspomóc jego funkcjonowanie!

8 rzeczy, za które pokocha cię twój żołądek. Zobacz, jak wspomóc jego funkcjonowanie!

Kobieta

Czy organizm może nie tolerować kawy? Sprawdziłyśmy!

pizza kobieta

Brak apetytu, a chcesz przytyć? Oto 5 patentów na „coś na apetyt”

elektrolity

Dopadają cię zawroty głowy albo skurcze mięśni? To sygnały, że możesz mieć problem z elektrolitami

Pokrojone buraki

7 rzeczy, za które pokocha cię twoja wątroba

5 pomysłów na jednodniowy detoks

Dieta oczyszczająca – jadłospis. Jak oczyścić organizm?

Dlaczego łamią się paznokcie?

Dlaczego łamią się paznokcie i jak temu zaradzić?

Bilans wodny - picie wody / istock

Bilans wodny. Co wlicza się w dzienną podaż płynów? Dietetyczka wyjaśnia

×