Przejdź do treści

Aminokwasy egzogenne i endogenne – czym są i jaką rolę pełnią?

Aminokwasy egzogenne i endogenne - Czym są i jaką rolę pełnią?
Aminokwasy egzogenne i endogenne - Czym są i jaką rolę pełnią? Istock.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Źródło: iStockPhoto
Jak układać jedzenie w lodówce? O sposobie, którego (być może) wcześniej nie znałaś, pisze Jagna Niedzielska
Zamiast świeżych wybierasz mrożone warzywa? Sprawdź, czy to zdrowe
Źródło: iStockPhoto
A Ty, co wiesz o pomidorach? Sylwia Majcher o właściwościach i upodobaniach tych… owoców
Organizujesz grilla? Nie zapomnij o musztardzie, jest dobra dla zdrowia
Herbata to nie tylko smaczny napój. Ma także pozytywny wpływ na nasze zdrowie
Herbata to nie tylko smaczny napój. Ma także pozytywny wpływ na nasze zdrowie

Aminokwasy to związki organiczne, które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Aminokwasy wchodzą w skład białek, uczestniczą w procesach syntezy hormonów i neuroprzekaźników, wspomagają procesy regeneracji. Organizm człowieka ma możliwość zsyntetyzować niektóre aminokwasy (aminokwasy endogenne), natomiast inne muszą być dostarczone wraz z dietą (aminokwasy egzogenne). Osoby uprawiające sport wykazują zwiększone zapotrzebowanie na białko i wówczas doskonałym uzupełnieniem diety są suplementy zawierające białko, zwłaszcza aminokwasy BCAA.

Aminokwasy – co to?

Aminokwasy to związki organiczne zbudowane z grupy aminowej, grupy karboksylowej, wodoru oraz łańcucha bocznego. Aminokwasy to bardzo zróżnicowana grupa związków, która może być klasyfikowana w oparciu o takie kryteria jak możliwość ich syntetyzowania przez organizm człowieka, budowę łańcucha bocznego oraz typ przemian metabolicznych, jakim podlegają aminokwasy.

Podstawowy podział aminokwasów obejmuje aminokwasy endogenne oraz egzogenne. Aminokwasy endogenne mogą być syntetyzowane w organizmie człowieka w ilości wystarczającej, by zaspokoić zapotrzebowanie organizmu na te związki. Do aminokwasów endogennych zaliczane są alanina, glicyna, prolina, kwas asparaginowy oraz kwas glutaminowy. Aminokwasy względnie endogenne są to aminokwasy, które mogą być syntetyzowane w obecności innych aminokwasów prekursorowych; do aminokwasów względnie endogennych zaliczamy tyrozynę i cysteinę. Natomiast aminokwasy względnie egzogenne to takie, które syntetyzowane są w niewystarczającej ilości – histydyna i arginina. Organizm nie ma natomiast możliwości syntetyzowania aminokwasów egzogennych i te związki muszą być dostarczone z zewnątrz. Mowa m. in. o leucynie, izoleucynie, lizynie, metioninie, fenyloalaninie, walinie, treoninie oraz tryptofanie.

Kolejny podział aminokwasów dotyczy budowy łańcucha bocznego i uwzględnia aminokwasy:

  • hydrofobowe z łańcuchem bocznym alkilowym (metionina, glicyna, alanina, prolina, walina, leucyna, izoleucyna) lub aromatycznym (tryptofan, fenyloalanina)
  • hydrofilowe, wśród których wyróżniamy aminokwasy kwasowe (kwas glutaminowy i kwas asparaginowy), zasadowe (arginina, lizyna i histydyna) oraz obojętne (treonina, cysteina, glutamina, asparagina, seryna i tyrozyna).

Ponadto funkcjonuje podział na aminokwasy białkowe i niebiałkowe. Te pierwsze wchodzą w skład białek, zaś drugie – nie występują w cząsteczkach białek i pełnią inne funkcje biologiczne. I wreszcie – aminokwasy różnią się końcowymi produktami metabolizmu i mogą być substratami do syntezy glukozy (aminokwasy glukogenne), a także ciał ketonowych (aminokwasy ketogenne).

Monika Prześlakowska

Aminokwasy – rola w organizmie

Aminokwasy pełnią w organizmie rozmaite funkcje, a najistotniejsze z funkcji poszczególnych aminokwasów to:

  • leucyna uczestniczy w regeneracji mięśni oraz chroni przez rozpadem mięśni podczas treningu; ponadto leucyna uczestniczy w normalizowaniu poziomu glukozy we krwi
  • izoleucyna reguluje poziom glukozy we krwi, uczestniczy w wytwarzaniu energii
  • lizyna zwiększa wchłanianie wapnia, wzmacniając tym samym kości i uczestnicząc w rozwoju dzieci; aminokwas ten uczestniczy w procesach syntezy kolagenu, hormonów i przeciwciał
  • walina wspomaga metabolizm i regenerację mięśni
  • fenyloalanina wspomaga funkcjonowanie układu nerwowego, redukuje migreny, wspomaga terapię problemów z pamięcią czy depresji
  • metionina wykazuje pozytywny wpływ na wątrobę, działając odtruwająco i wspomagając regenerację hepatocytów, co odbywa się na drodze uczestnictwa w syntezie choliny
  • treonina uczestniczy w syntezie włókien elastyny i kolagenu
  • tryptofan jest przekształcany w neuroprzekaźniki – serotoninę oraz melatoninę, ponadto reguluje przemianę materii
  • alanina reguluje przemiany węglowodanów i normalizuje poziom glukozy we krwi
  • kwas asparaginowy wspomaga układ odpornościowy na drodze regulowania syntezy przeciwciał, a także umożliwia usuwanie amoniaku z organizmu
  • asparagina uczestniczy w przemianach metabolicznych układu nerwowego
  • kwas glutaminowy wspomaga układ nerwowy, redukuje zmęczenie, pełni funkcje detoksykacyjne
  • glutamina reguluje przemiany azotu w organizmie oraz wspomaga naturalną odporność organizmu
  • cytrulina wspomaga detoksykację wątroby z pochodnych amoniaku, poszerza naczynia krwionośne mięśni usprawniając ich ukrwienie podczas wysiłku
  • cysteina wzmacnia skórę, włosy i paznokcie oraz spowalnia procesy starzenia się organizmu
  • glicyna uczestniczy w syntezie hemoglobiny oraz puryn i pirymidyn
  • prolina wchodzi w skład kolagenu oraz uelastycznia ściany naczyń krwionośnych
  • histydyna uczestniczy w syntezie hemoglobiny, podczas reakcji alergicznych aminokwas ten stanowi prekursor do syntezy histaminy
  • seryna wspomaga funkcjonowanie układu nerwowego
  • tyrozyna uczestniczy w syntezie hormonów tarczycy.

Aminokwasy egzogenne – w jakich produktach się znajdują?

Dostępność aminokwasów w diecie jest spora, ponadto organizm ma możliwość syntetyzowania niektórych aminokwasów. Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na podaż aminokwasów egzogennych. Są to aminokwasy, których źródłem może być wyłącznie dieta bądź suplementy zawierające aminokwasy egzogenne. W jakich produktach znajdują się te aminokwasy? Najbogatsze naturalne źródła aminokwasów egzogennych to mięso, owoce morza, ryby, nabiał i jaja, komosa ryżowa i soja. Te źródła aminokwasów określane są mianem pełnowartościowych, gdyż zawierają wszystkie aminokwasy egzogenne. Natomiast źródła niepełnowartościowe to nasiona roślin strączkowych czy orzechy.

Osoby uprawiające sport zwracają szczególną uwagę na suplementację aminokwasów, w tym aminokwasów BCAA. Co to jest? To tzw. aminokwasy rozgałęzione – leucyna, izoleucyna i walina. Ten szczególny rodzaj aminokwasów egzogennych stanowi prawie 25% aminokwasów białek mięśniowych. Aminokwasy BCAA hamują katabolizm białek, jednocześnie promując procesy anaboliczne, co sprzyja rozbudowie masy mięśniowej. Ponadto wspomagają spalanie tkanki tłuszczowej oraz redukują bodźce bólowe. Kiedy brać aminokwasy BCAA? Zalecana jest suplementacja na około 30 – 45 minut przed treningiem oraz 15 minut po treningu.

 

Bibliografia:

Dioguardi F., Clinical use of amino acids as dietary supplements: pros and cons; J Cachexia Sarcopenia Muscle, 2011, Jun 2(2)

Wu G., Functional amino acids in growth, reproduction and health; Adv Nutr., 2010, Nov, 1(1)

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kazeina – czym jest, gdzie występuje, nietolerancja

L-karnityna

L-karnityna – rola w organizmie, niedobór, suplementacja

Kreatyna – czy to działa?

Kreatyna – co daje, efekty, dawkowanie, skutki uboczne

spaghetti

500 kcal „na masę” i „na redukcję”. Zobacz, czym różnią się proponowane przez dietetyka posiłki

5 pomysłów na jednodniowy detoks

Dieta oczyszczająca – jadłospis. Jak oczyścić organizm?

"Jak przytyć?", czyli rozterki chudzielca

„Jak przytyć?”, czyli rozterki chudzielca

Kiełki brokułowe – właściwości, wartości odżywcze, hodowla

Kurkumina w Hashimoto pomaga wyciszyć stan zapalny – mówią ekspertki z „Ogarnij Hashimoto”

Kiełki słonecznika – właściwości, wartości odżywcze, hodowla

Agnieszka Pocztarska

Spożyć „przed” i „po” – czym różnią się te sformułowania na etykietach żywności? Wyjaśnia Agnieszka Pocztarska [WIDEO]

Regularne jedzenie posiłków - co to oznacza?

Przybierasz na wadze, masz ochotę na słodkie i tłuste? To może być wina nieregularnego spożywania posiłków

Pieprz cayenne – dawkowanie, właściwości, zastosowanie

Kiełki fasoli mung – wartości odżywcze, właściwości i hodowla

Lody wegańskie

Wegańskie lody. Sprawdź te 3 przepisy idealne na lato

Co się stanie, gdy zjesz za dużo orzechów? Skutki uboczne mogą być wyjątkowo przykre

poranna kawa

Rozpoczynasz dzień filiżanką kawy? Dowiedz się, jak to wpływa na twój organizm

Kasza jaglana z granatem

Potrzebujesz pełnej miski energii? Mamy na to sposób – pyszną jaglankę z granatem

Korzystanie z lodówki też odbywa się według pewnych zasad.

Jak dobrze korzystać z lodówki? Niewiele osób zna odpowiedź na to z pozoru banalne pytanie

Orzechy brazylijskie – wartości odżywcze, kalorie, ile jeść?

Tilapia – właściwości, cena, pochodzenie, jak przyrządzić

Rozmaryn lekarski – właściwości, zastosowanie i uprawa

Karagen (E407) – stabilizator w żywności i kosmetykach

Nad polskim morzem zamykają się lodziarnie. Winne są enterobakterie

Nad polskim morzem wykryto enterobakterie w lodach z automatu

Co dobrego możesz zrobić dla swoich jelit? /fot. Getty Images

Co dobrego możesz zrobić dla swoich jelit – dziś, w tydzień, w miesiąc, na zawsze?

Najpopularniejsze

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

18 dań wege, które pokochają mięsożercy

18 dań wege, które pokochają mięsożercy. Najlepsze przepisy z wegańskich i wegetariańskich blogów

Przeterminowana żywność / unsplash

Termin ważności ma znaczenie? Można zjeść przeterminowane jedzenie?

Jesz za mało? 8 sygnałów, że masz zbyt niskokaloryczną dietę

Melon – odmiany i właściwości zdrowotne. Jak jeść melona?

elektrolity

Dopadają cię zawroty głowy albo skurcze mięśni? To sygnały, że możesz mieć problem z elektrolitami

szklanka wody

Woda alkaliczna – co to jest? Poznaj opinie i przeciwwskazania

6 zaskakujących rzeczy powodujących wzdęcia

8 rzeczy, za które pokocha cię twój żołądek. Zobacz, jak wspomóc jego funkcjonowanie!

8 rzeczy, za które pokocha cię twój żołądek. Zobacz, jak wspomóc jego funkcjonowanie!

18 przepisów dla miłośników awokado

7 rzeczy, za które pokocha cię twoja wątroba

avocado

9 produktów, które regulują poziom cukru

pizza kobieta

Brak apetytu, a chcesz przytyć? Oto 5 patentów na „coś na apetyt”

Piwo vs. piwo bezalkoholowe. Które jest zdrowe, a które zdrowsze?

Piwo vs. piwo bezalkoholowe. Które jest zdrowe, a które zdrowsze?

relaksująca się młoda kobieta

9 witamin i minerałów, które pomogą ci lepiej spać

7 produktów, za które pokochają cię mięśnie