Dekstroza – czym jest, gdzie występuje i jakie ma działanie?

Dektroza – co to takiego?

Dekstroza, czyli inaczej glukoza (a dokładnie D-glukoza, prawoskrętna wersja glukozy) jest węglowodanem i należy do cukrów prostych (monosacharydów). Ma postać drobnych kryształków, które krystalizują się jako monohydrat. Jej podstawą właściwością jest szybkie, wręcz nagłe podnoszenie poziomu cukru we krwi, co w zależności od kondycji organizmu (w tym pracy trzustki) może mieć pozytywne lub negatywne skutki. Dekstroza jest podstawowym lekarstwem przy hipoglikemii (niedocukrzeniu) organizmu, jednak spożywana za często lub w za dużej dawce będzie szkodliwa. Charakterystyczną właściwością dekstrozy jest fakt, że bardzo łatwo rozpuszcza się w wodzie. Ma słodki smak, choć mniej intensywny niż sacharoza.

Gdzie występuje dekstroza?

Dekstroza naturalnie występuje w żywności. Największe ilości dekstrozy można znaleźć w owocach, zwłaszcza winogronach (dlatego można też spotkać się z określeniem „cukier gronowy”), sokach owocowych i miodzie. W naturalnych warunkach człowiek przyswaja najwięcej dekstrozy z rozkładu węglowodanów złożonych w przewodzie pokarmowym. Z dekstrozy (glukozy) wytwarzany jest syrop glukozowy, który jest mniej słodki niż normalny cukier, ale jest szeroko wykorzystywany w przemyśle spożywczym.

Dekstroza działanie

Głównym działaniem dekstrozy jest bardzo szybkie podniesienie poziomu cukru we krwi. Z kolei wzrost stężenia cukru we krwi jest sprzężony z działaniem insuliny – hormonem wydzielanym przez trzustkę. Przy wzroście poziomu cukru trzustka zostaje pobudzona do wydzielania insuliny, której rolą jest zmniejszenie poziomu cukru. Dzieje się to przez aktywację transportera glukozy, który „przenosi” glukozę z krwi do komórek. Wtedy poziom glukozy we krwi spada, komórki zostają odżywione, a glukoza odkłada się w mięśniach i wątrobie w postaci glikogenu. Spożycie dekstrozy po treningu lub innym wysiłku fizycznym) bardzo szybko dostarczy organizmowi utraconą energię, a pośrednio – przez wpływ na kreatynę i proteiny) pomaga w budowaniu masy mięśniowej.

Kreatyna a dekstroza

Dla zrozumienia działania dekstrozy konieczne jest pokazanie relacji między dekstrozą i kreatyną. Insulina przyczynia się do dostarczenia glukozy do mięśni i wątroby. Z dekstrozą „ląduje” w mięśniach także kreatyna, znana kulturystom jako związek chemiczny, który (w dużym uproszczeniu) wpływa na rozbudowę beztłuszczowej tkanki mięśniowej i wydolność organizmu.

Dekstroza i proteiny

Stężenie glikogenu w organizmie oddziałuje na przyspieszenie budowy (syntezy) białek (czyli wzmacnia procesy anaboliczne) i hamuje ich rozpad białek (ma działanie kataboliczne). Z kolei suplementacja białka i kreatyny poprawia tolerancję doustnie podanej glukozy. Przyjmowanie dekstrozy ma zatem rzeczywisty wpływ na zwiększenie wydajności organizmu (dostarczenie mu energii), rozbudowę i kondycję mięśni.

Czy dekstroza jest zdrowa?

W odpowiedniej ilości dekstroza jest nie tylko zdrowa, ale wręcz konieczna do życia. Dekstroza (glukoza) jest naturalnym i podstawowym „paliwem energetycznym” dla ludzkiego organizmu. Odpowiada za prawidłową pracę mięśni, organów wewnętrznych, mózgu a także pełni ważną funkcję w utrzymaniu prawidłowej ciepłoty ciała. Aby organizm człowieka mógł utrzymać przy życiu wszystkie organy, konieczne jest utrzymanie minimalnego stężenia glukozy we krwi.

Dekstroza – szkodliwość

Szkodliwość dekstrozy (glukozy) w dużym stopniu ma związek z działaniem (a ściślej: brakiem tego działania) insuliny, która reguluje poziom glukozy we krwi. Kiedy wydzielanie insuliny jest ograniczone (dzieje się tak m.in. przy cukrzycy typu 1, nowotworach, chorobach wirusowych) organizm nie „radzi sobie” z cukrem, co ma poważne skutki dla zdrowia.

W perspektywie długofalowej zbyt częste spożywanie dekstrozy albo przyjmowanie jej w zbyt dużych ilościach będzie szkodliwe dla funkcjonowania organizmu. Wzrost stężenia glikogenu nie tylko przyspiesza syntezę białek budujących mięśnie, ale niestety przyspiesza lipogenezę (zwiększa produkcję ciał tłuszczowych) i ułatwia gromadzenie się ich w tkance tłuszczowej. Krótko mówiąc – na dłuższą metę regularne i częste przyjmowanie dekstrozy prowadzi do otyłości i wszystkich konsekwencji z tym związanych – podwyższenia ciśnienia tętniczego, miażdżycy, zaburzeń funkcjonowania układy sercowo-naczyniowego, rozregulowania gospodarki hormonalnej.

Gdzie kupić dekstrozę?

Dekstroza jako preparat wspomagający trening sprzedawana jest w postaci tabletek, pudru, odżywek i napojów. Ze względu na wzmożone zainteresowanie tą substancją ze strony kulturystów, dekstroza znajduje się ofercie wielu sklepów z odżywkami i suplementami diety. Preparaty zawierające dekstrozę określone są zwykle jako „czysta dekstroza”, „dekstroza farmaceutyczna”, „preparat węglowodanowy”. Niekiedy dekstroza łączona jest z innymi substancjami wzmacniającymi działanie kreatyny – z tauryną i magnezem. Ze względu na negatywne skutki przyjmowania zbyt dużej ilości dekstrozy, trzeba zażywać ją zgodnie z zaleceniami producenta preparatu.

Ile kosztuje dekstroza?

Cena dekstrozy będzie różnić się w zależności od producenta preparatu z czystą dekstrozą. Za pojemnik dekstrozy w proszku trzeba zapłacić ok. 20-25 zł.

Źródła:

1. Derave W, Eijnde BO, Verbessem P, Ramaekers M, Van Leemputte M, Richter EA, Hespel P. Combined creatine and protein supplementation in conjunction with resistance training promotes muscle GLUT-4 content and glucose tolerance in humans. J Appl Physiol (1985). 2003 May;94(5):1910-6. doi: 10.1152/japplphysiol.00977.2002. Epub 2003 Jan 10. PMID: 12524381.
2. Harris DL, Weston PJ, Signal M, Chase JG, Harding JE. Dextrose gel for neonatal hypoglycaemia (the Sugar Babies Study): a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. Lancet. 2013 Dec 21;382(9910):2077-83. doi: 10.1016/S0140-6736(13)61645-1. Epub 2013 Sep 25. PMID: 24075361.