Czym jest kruszyna pospolita?
Kruszyna pospolita to rodzimy dla Polski krzew należący do rodziny szakłakowatych. Występuje na niemal całym obszarze naszego kraju (wyjątek stanowią wyższe partie gór). Można ją znaleźć w lasach, na wrzosowiskach, w okolicy brzegów rzek oraz bagien. Rośnie dobrze na glebach o dużej wilgotności.
Nazwa zwyczajowa krzewu pochodzi od typowej dla. niego właściwości gałęzi – charakteryzują się one ponadprzeciętną kruchością, są bardzo podatne na złamanie.
Jak rozpoznać kruszynę pospolitą?
Roślina dorasta do wysokości 3-6 metrów. Liczne łodygi mają ciemnobrązową korę (to właśnie ona – po odpowiednim przygotowaniu – stanowi surowiec wykorzystywany w medycynie ludowej). Kruszyna pospolita wytwarza liście ogonkowe, szerokoeliptyczne lub odwrotnie jajowate, z wyraźnie widocznym unerwieniem. Jej kwiaty są małe, liczne, wyrastają w pęczkach po 2-10 sztuk.
Owoce krzewu zaliczamy do pestkowców. Kształtem, rozmiarem oraz kolorem w dojrzałej postaci (możemy ją zaobserwować na kruszynie we wrześniu i październiku) przypominają nieco te wytwarzane przez czarny bez.
Rolki
Właściwości zdrowotne kruszyny pospolitej
Kruszyna pospolita od wieków była wykorzystywana w medycynie ludowej. Wiedza na temat właściwości i działania pochodzi właśnie głównie z informacji o tradycyjnym sposobie jej stosowania, a nie z badań. Naukowcy obecnie nie wydają się w dużym stopniu interesować tą rośliną. Trudno więc o dane potwierdzające przesłanki o możliwościach jej użycia w profilaktyce lub terapii zaburzeń stanu zdrowia.
Na podstawie informacji dostępnych z medycyny ludowej wiemy, że surowce pochodzące z tego krzewu w kontekście leczniczym bywają wykorzystywane w kilku celach.
Pierwszym i najbardziej typowym z nich jest działanie przeczyszczające. Odpowiednio przygotowanej kory kruszyny pospolitej używa się ze względu na zawartość substancji pobudzających ruchy perystaltyczne jelit. Jej stosowanie poleca się zarówno w przypadkach przewlekłych zaparć, jak i występujących okazjonalnie problemów z wypróżnianiem.
Oprócz tego surowiec stosuje się ze względu na potencjalne właściwości wspomagające pracę wątroby i pęcherzyka żółciowego. Bywa również rekomendowany jako środek do użytku zewnętrznego, głównie w celu łagodzenia stanów zapalnych i podrażnień skóry.
Przeciwwskazania do stosowania kruszyny pospolitej
Znanych jest co najmniej kilka przeciwwskazań do przyjmowania surowców pochodzących z opisywanej rośliny. Kruszyny pospolitej nie powinny zażywać w żadnej postaci:
- kobiety w ciąży oraz w okresie karmienia piersią;
- dzieci;
- osoby cierpiące na choroby przewodu pokarmowego, takie jak obstrukcja jelit, choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zespół jelita drażliwego, zapalenie wyrostka robaczkowego;
- osoby z biegunką oraz bólem brzucha o nieznanym pochodzeniu;
- osoby przyjmujące leki mogące wchodzić w interakcje z substancjami zawartymi w surowcu roślinnym (jeśli przyjmujesz jakiekolwiek środki farmakologiczne, przez rozpoczęciem stosowania kruszyny pospolitej zasięgnij porady lekarza lub farmaceuty).
Dodatkowo należy wziąć pod uwagę, że czas stosowania kory kruszyny w celach leczniczych nie powinien przekraczać 8-10 dni. Uważa się, że dłuższe przyjmowanie tego surowca wiąże się m.in. z zaburzeniami pracy przewodu pokarmowego, a także ryzykiem wystąpienia zaburzeń elektrolitowych oraz zaburzeń pracy serca i mięśni.
Skutki uboczne stosowania kruszyny pospolitej
Skutki uboczne stosowania kruszyny pospolitej mogą wynikać z przyjęcia zbyt dużej dawki lub zajścia interakcji między zawartymi w surowcu roślinnym substancjami i przyjmowanymi przez daną osobę lekami.
Potencjalne niekorzystne skutki stosowania kory krzewu obejmują:
- nudności i wymioty,
- bóle brzucha,
- biegunkę,
- skurcze.
Przepis na herbatkę z kory kruszyny pospolitej
Korę kruszyny pospolitej należy odpowiednio przygotować zanim będzie można zastosować ją w celach leczniczych. Świeżo pozyskany surowiec może wykazywać trujące działanie (wywołuje silne wymioty). Z tego powodu przechowuje się go przez 12 miesięcy lub poddaje obróbce termicznej zanim zostanie dopuszczony do użytku.
Napar, czyli środek typowo robiony z kruszyny, przyrządza się zalewając rozdrobnioną korę wrzątkiem (1 łyżeczka surowca na 150 ml wody) i zaparzając przez około 10 minut. Po tym czasie herbatkę można przecedzić i pić.
Inne zastosowania kruszyny pospolitej
Roślinę pozyskuje się nie tylko ze względu na działanie lecznicze, ale również na możliwość wykorzystania w innych dziedzinach życia.
Przykłady zastosowania kruszyny pospolitej obejmują m.in. wytwarzanie farb (żółtej z kory i liści krzewu, czarnej po wymieszaniu z solami żelaza, zielonej z niedojrzałych owoców oraz niebieskiej lub szarej z owoców po uzyskaniu ich dojrzałości). Wykorzystuje się ją również jako surowiec do produkcji drewna oraz prochu strzelniczego. Kruszyna bywa ponadto uprawiana jako roślina ozdobna, np. tworząca żywopłot.
Źródła:
- Britannica, The Editors of Encyclopaedia (2017) Alder buckthorn, Encyclopedia Britannica, https://www.britannica.com/plant/alder-buckthorn [dostęp 04.01.2022].
- Plants For a Future Frangula alnus – L., https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Frangula+alnus [dostęp 04.01.2022].
