Czym jest arcydzięgiel?
Arcydzięgiel jest rośliną dwuletnią należącą do rodziny selerowatych, rodzimą dla niektórych terenów Europy (w tym Polski) oraz Azji. Naturalne siedliska niektórych odmian występują m.in. w Sudetach i Karpatach oraz na wybrzeżu. Sadzonki arcydzięgla dostępne są w wielu szkółkach roślinnych, a uprawą rośliny można zajmować się we własnym ogródku.
Istnieje kilkadziesiąt gatunków arcydzięgla, które różnią się wyglądem, pochodzeniem oraz zastosowaniem. Niektóre z nich to:
- arcydzięgiel litwor, inaczej arcydzięgiel lekarski (łac. Angelica archangelica lub Angelica officinalis) – gatunek najczęściej wykorzystywany w ziołolecznictwie, roślina rodzima dla wybranych regionów w Polsce;
- arcydzięgiel chiński (łac. Angelica sinensis) – rośnie przede wszystkim w górach wschodniej części Azji;
- arcydzięgiel olbrzymi (łac. Angelica gigas), inaczej nazywany arcydzięglem koreańskim, wyróżnia się fioletowym kolorem łodyg i kwiatów kwitnących latem.
Arcydzięgiel litwor stanowi gatunek rośliny najczęściej pozyskiwany i wykorzystywany w Polsce, dlatego to jego charakterystyce poświęcimy dalszą część artykułu.
Rolki
Jak wygląda arcydzięgiel?
Arcydzięgiel litwor jest wysoką rośliną, dorastającą do 2-3 metrów wysokości. Ma grubą, pustą w środku rozgałęzioną łodygę. Korzenie arcydzięgla, czyli najważniejsza część z punktu widzenia zastosowania jako surowiec zielarski, są cienkie, o gąbczastym przekroju. Zbiera się je w październiku, rok po wysiewie rośliny. Liście mają dużą średnicę, wyrastają na długich ogonkach. Roślina wydaje dużo małych zielono-żółtych lub zielono-białych kwiatów, zebranych w duże kuliste baldachy.
Właściwości arcydzięgla
Arcydzięgiel, tradycyjnie wykorzystywany jest w medycynie chińskiej jako remedium na wiele schorzeń i dolegliwości, włączając w to:
- bóle głowy,
- gorączkę,
- zmiany skórne (wysypki, rany);
- bóle zębów;
- brak apetytu;
- wrzody żołądka;
- dolegliwości trawienne (m.in. wzdęcia);
- bóle menstruacyjne.
Współczesna nauka nie poświęcała dużo uwagi tej roślinie i trudno o badania, które potwierdziłyby lub zaprzeczyły posiadaniu większości z korzystnych właściwości tradycyjnie przypisywanych arcydzięglowi.
Dostępne dane naukowe wskazują na to, że roślina potencjalnie wykazuje działanie:
- przeciwnowotworowe w kontekście raka piersi, badane in vitro;
- działające ochronnie na komórki wątroby (wykazane w badaniu na myszach);
- przeciwdrobnoustrojowe (olejek eteryczny posiada właściwości bakteriobójcze i grzybobójcze);
- przeciwdrgawkowe.
Jak stosować arcydzięgiel?
Arcydzięgiel można kupić przede wszystkim w następujących postaciach:
- olejków eterycznych, pozyskiwanych z korzenia lub owoców, wykorzystywanych do użytku zewnętrznego, np. do masażu, inhalacji lub kąpieli;
- suplementów diety w formie tabletek ze sproszkowanym korzeniem arcydzięgla lub płynów doustnych zawierających wyciągi z tego surowca;
- suszonego korzenia, służącego do przyrządzenia naparu do picia.
Przyrządzenie „herbatki” z arcydzięgla jest bardzo proste – wystarczy jedną łyżeczkę suszonego korzenia, dostępnego w sklepach zielarskich i aptekach, zalać szklanką wrzątku i pozostawić do zaparzenia pod przykryciem na około 10 minut. Następnie napar można przecedzić i pić. Zaleca się spożywanie go maksymalnie 3 razy dziennie przed jedzeniem (w przypadku braku apetytu) lub po posiłkach (jeśli odczuwamy dolegliwości w postaci wzdęć i uczucia pełności).
Przeciwwskazania do stosowania arcydzięgla
Wśród grup osób, które nie powinny stosować arcydzięgla, można wymienić przede wszystkim:
- kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz dzieci do 12. roku życia (ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania);
- osoby przyjmujące niektóre leki – zawarte w arcydzięglu furanokumaryny mogą wchodzić w interakcje ze środkami farmaceutycznymi, dlatego osoby przyjmujące leki, które planują zastosować arcydzięgiel, powinny wcześniej skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Przeciwwskazaniem do wykorzystania arcydzięgla jest również narażenie na promieniowanie UV. Nie należy stosować surowców z tej rośliny w okresach opalania lub przy spodziewanym dużym oddziaływaniu światła słonecznego na skórę. Ma to związek z potencjalnym przejściem zawartych w roślinie furanokumaryn w formy rakotwórcze, a także zwiększonym ryzykiem wystąpienia stanów zapalnych skóry.
Inne zastosowania arcydzięgla
Arcydzięgiel kojarzony jest głównie z medycyną tradycyjną i ziołolecznictwem, jednak jego wykorzystanie w praktyce sięga znacznie szerzej. W cukiernictwie kandyzowane kawałki łodygi służą jako element ozdobny do tortów i innych deserów. Z rośliny można przygotować również nalewki. Arcydzięgiel ma także zastosowanie jako roślina ozdobna oraz miododajna.
Źródła:
- Maurya A., Verma S. C. (2017) Angelica archangelica L. – A Phytochemical and Pharmacological Review, Asian Journal of Research in Chemistry, 10(6): 852-856.
